Kończą się już intensywne prace pasieczne i obserwujemy spadek aktywności pszczół. Karmienie uzupełniające kończymy w drugiej dekadzie września. Termin ten w pasiekach korzystających z wrzosu nieco się przesunie.
Wrześniowa pogoda jest zróżnicowana, oprócz ciepłych słonecznych dni i przysłowiowego „babiego lata” występują pierwsze jesienne przymrozki oraz deszczowe dni, które utrudniają wykonanie prac w pasiece. Do prac
tych zaliczamy: przeprowadzenie kontrolnego przeglądu, wycofanie podkarmiaczek oraz leków na warrozę, zabezpieczenie wylotków, prace porządkowe na pasieczysku. Dodatkowo zwracamy uwagę na ilość czerwiu,
stan zapasów oraz liczbę plastrów obsiadanych „na czarno”. Ustalamy, ile zapasów musimy poddać do każdej rodziny. Uniwersalną zasadą jest, że na każdy 1 dm² powierzchni czerwiu przeznaczamy ok. 300 gram suchej masy pokarmu. Zdarza się, że pomimo równomiernego dokarmiania niektóre rodziny pszczele mają za mało zapasu pokarmu, inne są przekarmione. Sytuacja taka występuje najczęściej w pasiekach, w których na jednym pasieczysku utrzymujemy kilka ras i linii pszczół, różniących się pracowitością, tempem rozwoju, zużyciem pokarmu, obronnością. Bardzo ważny jest wiek matek w poszczególnych rodzinach. Wiek ten wpływa na ilość i jakość czerwiu w okresie przygotowania rodzin do zimowli. Najintensywniej czerwią matki młode, późno poddane. Przedłużające się czerwienie matek nie jest wskazane, gdyż pszczoły pochodzące z późnych wylęgów są fizjologicznie nieprzygotowane do zimowli. Jesienne czerwienie matek stanowi dodatkowe utrudnienie w walce z warrozą. Przyczynami przedłużającego się czerwienia są: późno poddane matki, rodziny dążące do wyrównania siły, nękane przez roztocza Varroa destructor i pochodne wirusy, długa, pogodna jesień i nektarujace
rośliny poplonowe, późno rozpoczęte karmienie lub karmienie zbyt małymi dawkami syropu, zbyt wczesne docieplanie gniazd.
Aby wyhamować czerwienie, wskazane jest podanie rodzinom większych dawek syropu (3-4 litry), wychłodzenie gniazda poprzez zabranie ociepleń, a w przypadku posiadania dennic higienicznych usunięcie wkładki dennicy.
Dodatkowym utrudnieniem dla czerwienia matek jest wstawienie pomiędzy plastry z czerwiem plastrów z zapasami. Matki, które czerwiły późną jesienią lub podejmowały czerwienie zimą, są wyczerpane, na wiosnę mogą strutowieć lub osłabione osypią się zimą.
W ostatnich latach bardzo popularne jest stosowanie izolatora pomysłu dr. Petra Chmary. Izolator pozwala na umieszczenie w nim matki bez możliwości czerwienia, ale z pełnym dostępem pszczół. Powierzchnia izolatora umożliwia także matce zmianę lokalizacji pionowej i poziomej.
Założenie izolacji matki, aby nie czerwiła do późnej jesieni, a nawet zimą, jest jak najbardziej pożądane w kontekście przebywania roztoczy Varroa destructor pod zasklepem czerwiu. Izolowanie matek w okresie wrześniowego uzupełniania pokarmu w rodzinach powinno mieć charakter krótkotrwały (9-14 dni). W tym
czasie pszczoły będą mogły uzupełnić syropem miejsca po wylęgającym się czerwiu. Matka po okresie izolacji przestaje być obficie karmiona przez pszczoły i nie powróci już do intensywnego czerwienia. Pomysłodawca w jednym z wariantów stosowania izolatora wskazuje na możliwość zimowania dwóch matek w jednej rodzinie. Gorzej wygląda przemieszczanie się kłębu w rodzinach słabszych, które potrafią pozostawić matkę bez opieki w izolatorze. Kwestią sporną pozostaje termin wiosennego uwolnienia matek z izolacji.
W przypadku zimowli na dwóch kondygnacjach łatwiej jest przenieść matkę nad kratę wyższej kondygnacji zapełnionej zapasami zimowymi.
Zabieg ten wykonujemy na początku września, po 21 dniach usuwamy z ula kratę odgrodową i stosujemy zabieg zwalczający warrozę.
Zimować z jedną czy dwiema kondygnacjami?
Jeśli w okresie przygotowawczym rodzina uzyska odpowiednią siłę, pozostawiamy dwie kondygnacje. Jeżeli na początku października uznamy, że dolny korpus jest zbędny, usuwamy go. Rodziny za słabe, pozostawione na dwóch kondygnacjach, nie tylko mają za dużą kubaturę do ogrzewania, ale mogą po prostu nie przejść do góry na pokarm. Jeżeli nie chcemy inwestować w izolatory, okres 10-dniowej izolacji możemy przeprowadzić, używając klateczki wysyłkowej, udostępniając pszczołom kontakt z matką.
Jednym z rozwiązań zimowli w ulu wielkopolskim może być zestawienie rodziny na korpusie rodni i półnadstawce. Wielokrotnie podkreślając, jak ważny jest okres przygotowania pszczół do zimowli, za mało uwagi poświęcamy selekcji materiału hodowlanego w zakresie naturalnego ograniczenia jesiennego czerwienia.
Wrzesień sprzyja pierwszym podsumowaniom mijającego sezonu. Podsumowujemy wydajność miodową rodzin, ilość i jakość wykonanych odkładów lub pakietów, odsetek skutecznie poddanych matek pszczelich, monitorujemy bieżącą siłę rodzin oraz skuteczność przeleczenia roztoczy Varroa destructor.
Wrześniowe wędrówki pszczół
W ostatnich latach nasiliły się informacje o bardzo późnych niewielkich rojach.
A oto możliwe przyczyny takiej sytuacji:
- pierwsza: wymieniana przez wielu pszczelarzy to oczywiście głód,
- druga: chore pszczoły pozostawiają w rodzinie czerw i ratują się ucieczką,
dając sobie szansę na przetrwanie, pierwotny instynkt higieniczny wielu gatunków pszczół, - trzecia: kumulacja wielu środków chemicznych w środowisku ula, również po leczeniu warrozy,
- czwarta: czynniki genetyczne.
Niewykluczone, że na decyzję pszczół mają wpływ wszystkie wymienione przyczyny.
Podsumowanie
Głównym celem prac we wrześniu jest sfinalizowanie przygotowań rodzin pszczelich do zimowli. Wszystkie kluczowe zabiegi, takie jak dokarmianie zimowe czy główne leczenie przeciwko warrozie, powinny zostać zakończone najpóźniej do połowy tego miesiąca.
Karmienie zimowe
- Zakończenie podkarmiania: Ostateczny termin uzupełniania zapasów mija w połowie września.
- Dawka syropu: Rodzina musi otrzymać łącznie minimum 10–12 kg czystego cukru.
- Ochrona pszczół: Późniejsze karmienie nadmiernie eksploatuje pszczoły zimowe zimowe, co osłabia ich przeżywalność.
- Wymiana ramek: W razie braku zapasów uzupełnij gniazdo gotowymi ramkami z poszytym miodem.
Walka z Varroa destructor
- Leczenie kwasami: Niższe temperatury sprzyjają bezpiecznemu stosowaniu kwasów organicznych.
- Środki dymne: Koniec miesiąca to idealny moment na odymianie preparatami takimi jak Apiwarol.
- Zmniejszenie czerwienia: Mniejsza ilość czerwia pod koniec września zwiększa skuteczność leków kontaktowych i dymnych.
Organizacja gniazda i przeglądy
- Ostatni wgląd: Wykonaj końcowy, krótki przegląd techniczny gniazd na początku miesiąca.
- Ocena matki: Sprawdź obecność i jakość czerwienia, eliminując rodziny bezmateczne.
- Łączenie rodzin: Zbyt słabe rodziny połącz, aby zapewnić odpowiednią siłę kłębu zimowego.
- Wymiana matek: To ostatni dzwonek na poddanie młodych, zapłodnionych matek.
Zabezpieczenie uli i wentylacja
- Miodobranie: Zbierz ostatni miód, jeśli pszczoły stacjonowały na pożytkach z nawłoci lub wrzosu.
- Zwężenie wlotków: Zmniejsz otwory wejściowe, aby zapobiec rabunkom i myszom.
- Wentylacja: Pozostaw drożne otwory wentylacyjne, co zapobiegnie groźnej dla pszczół wilgoci.